Eindhoven, 18 maart 2026
Vandaag lopen miljoenen Nederlanders een stemhokje in, pakken een rood potlood, en kleuren een cirkel naast een naam. Het is, als je er even bij stilstaat, een merkwaardig ritueel. We kiezen uit mensen die we nauwelijks kennen, op basis van programma’s die we grotendeels niet hebben gelezen, voor beslissingen die ons dagelijks leven direct raken.
Ik vroeg het laatst aan familie en vrienden: “Hoeveel van jullie kennen de kandidaten eigenlijk? Wat weten jullie over wat ze concreet hebben gedaan, wat hen drijft, wat hun achtergrond is?”
De antwoorden waren vrij helder. En vrij ontluisterend ook.
- “Nou ja, ik stem op iemand die betrouwbaar overkomt.“
- “Ik stem altijd op dezelfde partij, en dan kies ik de eerste vrouw op de lijst.“
- “Misschien niet de beste kandidaat, maar we zaten op dezelfde school.“
- “Nee, geen idee, ik weet eigenlijk geeneens of ik ga stemmen.”
Het zijn geen ongeïnteresseerde mensen die dit zeiden; dit is gewoon hoe het werkt. We stemmen op indrukken, gewoontes, en met een onderbuikgevoel. Niet omdat we niet beter willen, maar omdat de informatie die je nodig hebt om écht een afgewogen keus te maken versnipperd, bureaucratisch en praktisch onvindbaar is.
Raadsvergaderingen zijn openbaar. Stemmingsuitslagen zijn openbaar. Beleidsdocumenten zijn openbaar. Maar wie heeft de tijd (of zin) om dat allemaal te doorzoeken? De lokale pers vult een deel van het gat, maar haalt vaker het lint-knipmoment aan, dan de vraag wie welke motie indiende en wat daarvan terechtkwam.
Waar het op neerkomt: we weten vaak helemaal niet wie er wat in de lokale politiek doet. En toch worden we geacht onze stem uit te brengen. We kunnen wel naar verkiezingsbeloften van de toekomst kijken, maar dan nog hebben we geen idee of onze wensen uit het verleden door deze kandidaten ter harte zijn genomen.
Zichtbaarheid en Herkenbaarheid
Nadat ik een publiek bericht op LinkedIn had geschreven, waarbij ik kandidaten vroeg mij te overtuigen op basis van hun track record in plaats van een politiek pamflet, reageerde een raadslid met iets dat me direct aansprak. Hij had zelf een alternatieve interface gebouwd bovenop het officiële gemeentelijke raadsinformatiesysteem (RIS). Met het verschil: niet zoeken op documenten in de grote grabbelbak, maar met de mogelijkheid op persoon te zoeken. Met zijn iRIS kun je op raadsleden klikken en je ziet meteen hun moties, amendementen en vragen, gegroepeerd op datum en op thema.
Zijn eigen profiel: gezondheid en groenbeleid. Een ander: industrie en economie. Een derde: privacy, AI en datalekken. Precies zoals ze zichzelf beschreven in hun reacties. Zijn bijzin was eenvoudig en raak: beoordeel politici nooit op wat ze zeggen, maar op wat ze doen. Maar dan moet dat wel zichtbaar zijn.
iRIS laat zien dat het kan. Met beperkte middelen en wat technische vaardigheid wordt een overvloed aan documenten een leesbare kaart van wie wat doet in onze gemeente. Maar een volgende stap ontbreekt nog: een thema-gebaseerde oplossing waarmee je een dossier van begin tot eind kunt volgen. Waar het ooit mee begon, wanneer cruciale keuzes werden gemaakt, wat er uiteindelijk van terechtkwam, en wie zich er mee bemoeid heeft.
In Eindhoven gaat het dan bijvoorbeeld over het verkeersbeleid (de rondweg wordt een 50km-weg), parkeerbeleid (willen we eigenlijk wel betaald parkeren in woonwijken buiten het centrum), uitbreiding van ASML (hoe kan een uitzonderingsroute toegepast worden voor BIC2), en internationalisering (hoe zorgen we voor passend onderwijs en meer sociale cohesie tussen lokale en internationale inwoners).
Lokaal lijkt Beter
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 haalden de lokale partijen in Nederland samen ruim een derde van de stemmen. Dat is meer dan welke landelijke partij ook. En dat terwijl veel van diezelfde kiezers landelijk heel anders stemmen.
Wat daar de reden van is? Nabijheid.
Mensen vertrouwen eerder iemand die ze kennen uit de buurt, die naar dezelfde winkel gaat, dezelfde evenementen bezoekt, die de problemen kent die jij op de kaart kunt aanwijzen. Politiek wetenschapper Marcel Boogers wijst op ontevredenheid met de landelijke politiek als drijfveer. Maar het is meer dan protest; het is een zoektocht naar transparantie: mensen willen zien of en hoe hun stem iets verandert.
Waar landelijk de kopstukken in talkshows en op het nieuws voorbij schuiven, is in de lokale politiek paradoxaal genoeg de gemeenteraad voor velen vaak onzichtbaar en onbekend. En is besluitvorming ook vaak ondoorzichtig. Het vertrouwen van de kiezer brokkelt snel af wanneer kiezers het gevoel hebben dat ze niet gehoord worden, of dat De Gemeente, ongeacht de publieke opinie, toch haar eigen agenda lijkt te volgen.
Een opkomst van 50% of lager bij gemeenteraadsverkiezingen is inmiddels geen uitzondering meer. Het zegt iets over de betrokkenheid van de burger bij de politiek. En het maakt dan niet eens meer uit of een partij puur lokaal is, of een regionale afdeling van een landelijke partij. Wat wél iets uitmaakt: dat de mensen in onze gemeenteraad daardoor eigenlijk geen echte afspiegeling van de gemeenschap zijn.
Wat zou helpen
Wat zou helpen is in ieder geval niet nóg een stemwijzer. Die vergelijkt ieders mening met beloftes, maar zegt niets over wat er van die beloftes terechtkwam. Bovendien is het vluchtig, mist het de nuance, en leren we daardoor nog steeds de mens achter de politiek niet kennen. Misschien erger nog: het geeft een vals gevoel van tijdelijke betrokkenheid, terwijl we vervolgens vier jaar lang geen idee hebben wat er in het stadhuis gebeurt.
Wat ik voor me zie als waardevolle toevoeging voor wat betreft betrokkenheid en zichtbaarheid, is een continu beschikbaar, onafhankelijk platform dat gekozen vertegenwoordigers door hun hele termijn volgt. In gewone taal en toegankelijk voor iedereen. Gebouwd rond één vraag: doen ze wat ze beloofd hebben?
De bouwstenen zijn er al. Wat ontbreekt is het verzamelen van de nuttige informatie, het ervan vertalen naar begrijpelijke taal, en het beschikbaar maken voor het brede publiek.
In steden als Eindhoven, waar high-tech bedrijven, technologie, en het Brainport-ecosysteem draaien op meten, aanpassen en verantwoording afleggen, is het eigenlijk verbazingwekkend dat onze democratie nog steeds grotendeels eens per vier jaar wordt geëvalueerd met één vraag: op wie ga je stemmen?
De fundamentele vraag is of we willen vasthouden aan het ritueel van een cirkeltje rood kleuren, of dat we de politiek weer dichter bij de mensen krijgen. Ik kan in ieder geval zeggen, en er dankbaar voor zijn, dat er lokale politici zijn die de moeite hebben genomen te reageren. Ik weet op wie ik ga stemmen, én ik weet waarom ik ga stemmen.
Eerder vroeg ik kandidaten in Eindhoven publiekelijk om mij te overtuigen — niet met een folder, maar met hun track record. Lees dat bericht hier: https://www.linkedin.com/posts/rolandbiemans_gemeente-verkiezingen-eindhoven-activity-7439078834697752576-fc80
Comments are closed